Rannsóknarverkefni í fötlunarfræðum

Evrópuverkefni - ANED - The Academic Network of European Disability experts - var stofnað af Evrópusambandinu í desember 2007. Verkefnið hófst árið 2008 og taka 30 Evrópuþjóðir þátt í því. Markmið ANED er safna upplýsingum sem lagðar eru til grundvallar stefnumótun sambandsins í málefnum fatlaðs fólks. Verkefninu er stýrt af Human European Consultancy í Hollandi og University of Leeds í Bretlandi og er Mark Priestley prófessor faglegur verkefnisstjóri.

ANED tengist rannsóknarsetrum í fötlunarfræði í hverju landi fyrir sig. Þar er farið yfrir ólík málefni og staða hvers lands sett fram í skýrslum sem aðgengilegar eru á netsvæði ANED. Rannsólknarsetur í fötlunarfræðum hefur tekið þátt í þessu verkefni og hafa Rannveig Traustadóttir og James G. Rice skilað skýrslum frá Íslandi um þau málefni sem unnið er að hverju sinni.

Á heimasíðu ANED er að finna mjög mikið af upplýsingum um málefni fatlaðs fólks sem eru flokkaðar eftir löndum eða málaflokkum.

Meginmarkmið verkefnisins er að þróa fræðilega þekkingu til að efla hæfni þeirra sem koma að því að móta atvinnutækifæri án aðgreiningar (work inclusion) fyrir einstaklinga með þroskahömlun.

Þekkingarsköpun fer fram með mismunandi aðferðum og í samstarfi við fólk með þroskahömlun, rannsakendur í háskólum sem og BA nemendur í 'Social Education', fagfólk í þjónustu fyrir fatlað fólk, vinnuveitendur og fagfólk í vinnumarkaðsúrræðum (t.d. aðgreindir vinnustaðir, atvinna með stuðningi, fyrirtæki í formi social enterprise).

Fagfólk á sviði félagsráðgjafar, þroskaþjálfafræði o.fl. er í mikilvægu hlutverki varðandi þróun atvinnuþátttöku án aðgreiningar fyrir fólk með þroskahömlun en þekking á sviðinu er oft takmörkuð og brotakennd í námi þessa fagfólks. Það er áskorun sem tengist því að atvinnuþátttöku án aðgreiningar er markmið sem hefur ennþá ekki verið náð, þrátt fyrir yfirlýsingar í stefnu yfirvalda og stofnanna.

Í verkefninu vinna rannsakendur frá fjórum háskólum í Noregi og Háskóla Íslands saman til að skapa þekkingu á atvinnuþátttöku fólks með þroskahömlun með áherslu á inngildingu. Niðurstöður rannsókna í þessu verkefni nýtast bæði í kennslu og við þróun stefnu og úrræða á vinnumarkaði. Allir aðilar að verkefninu eru með framlag til heildarmarkmiðs verkefnisins sem er að auka innsýn í merkingu inngildingar á vinnumarkaði fyrir fólk með þroskahömlun og hvernig hægt sé að þróa inngildingu fyrir þennan hóp á fjölbreyttum vinnustöðum.

Verkefnið er unnið í samráði við samtök fatlaðs fólks og aðra aðila sem koma að atvinnuþátttöku fólks með þroskahömlun. Verkefnastjóri er Hege Gjertsen, dósent í Social Education hjá UiT - Háskólanum í Tromsö.

Staða í verkefninu:

Verkefninu er formlega lokið en rannsóknarvinna heldur áfram. Stefan Hardonk tók þátt í tveimur vinnupökkum, vinnupakka 1 um merkingu vinnu fyrir fólk með þroskahömlun og vinnupakka 4 um sjónarmið vinnuveitenda á inngildingu fólks með þroskahömlun.

Að þessu verkefni komu fyrir hönd Háskóla Íslands Árdís Kristín Ingvarsdóttir, Bryndís Hildur Guðmundsdóttir, Sandra Halldórsdóttir og Álfheiður Hafsteinsdóttir sem og Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands.

Samstarf var mótað við Átak - félag fólks með þroskahömlun meðal annars til að kynna rannsóknina og afla þátttakenda.

Sem hluti af vinnupakka 1 voru gerðar tvær eigindlegar rannsóknir um sjónarmið fólks með þroskahömlun á vinnu og inngildingu.

Innan vinnupakka 4 var framkvæmd könnun meðal vinnuveitenda um vinnu án aðgreiningar á íslenskum vinnustöðum. Auk þess voru gerðar tvær eigindlegar rannsóknir til að fá meiri innsýn í sjónarmið ráðgjafa í atvinnu með stuðningi og vinnuveitenda á hæfni fatlaðs starfsfólks almennt og fólks með þroskahömlun sérstaklega.

Hluti af niðurstöðum hefur nú þegar verið birtur og eru fleiri birtingar í undirbúningi.

https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1532&langId=en.

Þetta Evrópuverkefni er framhald af ANED verkefninu (Academic Networkof European Disability Experts, 2007-20219), sem Rannsóknasetrið tók einnig þátt í. Nýja EDE verkefnið er einnig unnið fyrir Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins.

Markmið verkefnisins er að afla upplýsingar og þekkingar um málefni fatlaðs fólks í Evrópu, þekkingar sem Framkvæmdastjórn ESB leggur til grundvallar stefnumótun í málaflokknum ogse, styður við framkvæmd á stefnu ESB í málefnum fatlaðs fólks. Þátttakendur eru 34 lönd í Evrópu. Í hverju landi er ein stofnun eða sérfræðingur sem er tengiliður landsins við verkefnið.

Rannsóknasetur í fötlunarfræðum er þátttakandi í verkefninu fyrir hönd Íslands. James Rice er tengiliður og sérfræðingur, en Rannveig Traustadóttir vinnur einnig að verkefninu.

Börn, ungmenni og fötlun - rannsókn á æsku og uppvexti fatlaðra barna og unglinga

  • Hér er um að ræða nýtt verkefni sem hófst í byrjun árs 2006. Rannsóknin er styrkt af Rannís, Rannsóknasjóðs Háskóla Íslands og Rannsóknasjóði Háskólans á Akureyri. Áætlað er að þessi rannsókn verði sú viðamesta sem hið nýja rannsóknasetur sinnir á næstu árum. Margir MA nemendur og tveir doktorsnemar í fötlunarfræðum munu tengja lokaverkefni sín þessari rannsókn auk þess sem undir hatti hennar verður safnað upplýsingum sem nú þegar eru fyrir hendi, m.a. nokkrar rannsóknir nýútskrifaðra meistaranema.
  • Verkefnisstjóri er Rannveig Traustdóttir prófessor.

Fatlaðir háskólastúdentar

  • Er lítið rannsókna- og þróunarverkefni sem hefur verið sinnt af Rannveigu Traustadóttur og nemendum hennar undanfarin ár. Með tilkomu rannsóknaseturs í fötlunarfræðum og verkefnisstjóra sem getur unnið við styrkumsóknir í innlenda og erlenda rannsóknasjóði skapast mögulegt að fara af stað með stærra verkefni á þessu sviði. Þegar hefur verið lagður grunnur að norrænu samstarfi á þessu sviði (við fatlað fólk, fræðimenn og námsráðgjafa á öðrum norðurlöndunum) og verður íslenski hlutinn unnin í samstarfi við Námsráðgjöf Háskóla Íslands.

Fatlaðar konur

  • Fatlaðar konur, meðal annars konur í Kvennahreyfingu Öryrkjabandalags Íslands, hafa vakið athygli á því að þörf sé á að vinna rannsókn sem beindist að því að kortleggja líf og aðstæður fatlaðra kvenna á Íslandi. Hér er um áhugavert og mikilvægt verkefni að ræða, sem er á hugmyndastigi og fjárveitingar og starfskraftar munu skera úr um hvort unnt verður að sinna því á næstu árum.
  • Rannveig Traustadóttir og Hanna Björg Sigurjónsdóttir

Fatlaðir foreldrar, sjálfsmyndir, fjölskyldulíf og félagsleg staða

  • Rannsóknarverkefni 2005-2009. Markmið rannsóknarinnar er að rýna í stöðu fatlaðra foreldra í íslenskri menningu og samfélagsgerð út frá; (a) ríkjandi menningarlegum gildum og ráðandi orðræðu um fjölskyldur og fötlun, (b) aðgengi að foreldrahlutverkinu, og c) reynslu og upplifun fatlaðs fólks. Sérstök áhersla er lögð á að varpa ljósi á réttindi fatlaðra foreldra, út frá gildandi mannréttindasáttmálum, eins og þau birtast í opinberri löggjöf og samfélagslegu fyrirkomulagi, skilning á fötluðum foreldrum eins og hann birtist í orðræðu fjölmiðla og sjálfskilning og sjálfsmyndir fatlaðs fólks sem foreldra og tengingu þess við samfélagslegt fyrirkomulag og menningarlega orðræðu.
  • Styrkt af Rannsóknarsjóð HÍ og Nýsköpunarsjóð námsmanna.
  • Verkefnisstjóri: Hanna Björg Sigurjónsdóttir.

Fjölskyldur fatlaðra foreldra

  • Doktorsrannsókn um seinfæra foreldra, líf þeirra og aðstæður, rétt til foreldrahlutverks og fjölskyldulífs og þann stuðning sem þeim og fjölskyldum þeirra stendur til boða. Í undirbúningi er rannsókn um fjölskyldur fatlaðra foreldra í samstarfi við ungt fatlað fólk.
  • Hanna Björg Sigurjónsdóttir lektor í fötlunarfræðum

Foreldraþjálfun og foreldrafræðsla

  • Rannsóknarverkefni sem er í burðarliðunum og snýr að uppeldislegum samskiptum í fjölskyldum þar sem foreldrar eru seinfærir. Markmið verkefnisins er að hanna og þróa námskeið og fræðsluefni fyrir seinfæra foreldra sem tekur tillit til sérstakra námsþarfa þeirra. Verkefnið er liður í því að uppræta mismunum gagnvart fötluðum foreldrum samanber 23. grein Sáttmála sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem lýtur að virðingu fyrir heimilis- og fjölskyldulífi.
  • Verkefnið er samstarfsverkefni tveggja rannsóknarsetra (Rannsóknarseturs í fötlunarfræðum og Rannsóknarsetursins lífshættir barna og ungmenna) og byggir á niðurstöðum rannsókna (Hönnu Bjargar Sigurjónsdóttur og Rannveigar Traustadóttur) um seinfæra foreldra og  fjölskyldustuðning og niðurstöðum rannsókna Sigrúnar Aðalbjarnardóttur um leiðandi uppeldishætti. Félagsmálararáðuneytið og sjóður Odds Ólafssonar (ÖBI) styrkja verkefnið að hluta. Verið er að vinna að styrkumsóknum og er áætlað að verkefnið geti hafist um áramótin 2009-2019.
  • Verkefnisstjóri: Hanna Björg Sigurjónsdóttir.

Ungt fatlað fólk: Sjálfstætt líf, sjálfstæð búseta 

  • Hrefna K. Óskarsdóttir iðjuþjálfi hefur lokið MA námi í fötlunarfræði undir handleiðslu Rannveigar Traustadóttir. Lokaritgerð Hrefnu var unnin í samvinnu við Öryrkjabandalag Íslands og ber heitið Ungt fatlað fólk: Sjálfstætt líf, sjálfstæð búseta. Þessu verkefni, hefur verið haldið áfram og verið tengt verkefninu Börn, ungmenni og fötlun.

Öndvegisverkefnið Fötlun fyrir tíma fötlunar

Markmið verkefnisins er að finna upplýsingar um fatlað fólk í Íslandssögunni frá landnámi allt til þess tíma að lög um málefni fatlaðra voru fyrst sett á Alþingi. Til þess að nálgast þessar upplýsingar sem sannarlega liggja ekki á yfirborðinu er gripið til að tvinna saman aðferðafræði átta fræðigreina innan Háskóla Íslands sem teljast til þriggja sviða þ.e. menningar- hug- og félagsvísinda og endurspeglast litir viðkomandi fræðasviða í merki verkefnisins. Þessar átta fræðigreinar eru sagnfræði, fornleifafræði, miðaldabókmenntir, mannfræði, þjóðfræði, safnafræði og upplýsingafræði auk fötlunarfræðinnar sem hýsir hið metnaðarfulla rannsóknarverkefni.

Þverfræðileg rannsókn átta fræðigreina

Það er ekki einungis efni rannsóknarinnar sem er nýmæli heldur er það einstakt hversu margar fræðagreinar hafa tekið höndum saman. Rannsóknin er unnin út frá sjónarhorni fötlunarfræða en undirstaða fötlunarfræða er gagnrýnin nálgun á öll málefni er tengjast fötluðu fólki í fortíð og samtíð og með því að samþætta heimildir og upplýsingar sem mismunandi fræðigreinar hafa aflað og munu afla innan rannsóknarverkefnisins verður til einstakur heimildagrunnur um fatlað fólk í fortíðinni hér á landi.

http://dbd.hi.is/

Rannsóknarverkefnið Lífsgæðarannsóknin eða LIFE-DCY

https://lifsgaedarannsokn.is/

Lífsgæðarannsóknin beinist að lífsgæðum og þátttöku fatlaðra barna og unglinga á Íslandi. Raddir og reynsla barnanna eru í brennidepli.

Lífsgæði og þátttaka barna og unglinga: Umbreytingarannsókn

Rannsóknin er umbreytingarannsókn. Það þýðir að við viljum greina það sem styður við eða dregur úr lífsgæðum og þátttöku fatlaðra barna og unglinga.

Jafnframt verða niðurstöður nýttar til að skilgreina leiðir til að stuðla að aukinni velsæld og samfélagsþátttöku barnanna. Upplýsinga er aflað á fjölbreyttan hátt, svo sem með spurningalistum, viðtölum og þátttökuathugunum á heimili, í skóla og víðar.

Hverjir koma að rannsókninni

Ábyrgðarmaður rannsóknarinnar er Snæfríður Þóra Egilson, prófessor við rannsóknasetur í fötlunarfræðum við Háskóla Íslands.

Einnig taka þátt Stefan Hardonk, lektor; doktorsnemarnir Linda Björk Ólafsdóttir og Anna Sigrún Ingimarsdóttir; og rannsakendurnir Ásta Jóhannsdóttir og Freyja Haraldsdóttir. Barbara Gibson dósent við háskólann í Toronto tengist einnig rannsókninni. Rannsóknin er unnin í samstarfi við Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og fleiri aðila.

Nánari upplýsingar eru að finna á heimasíðu rannsóknarinnar https://lifsgaedarannsokn.is/

Ofbeldi gegn fötluðum konum og aðgengi þeirra að stuðningsúrræðum.
Í lok janúar 2015 lauk stóru rannsóknaverkefni sem bar yfirskriftina Access to specialised victim support services for women with disabilities who have experienced violence (Ofbeldi gegn fötluðum konum og aðgengi þeirra að stuðningsúrræðum).

Auk rannsóknaseturs í fötlunarfræðum tóku þátt rannsóknastofnanir og háskólar í Austurríki, Englandi og Þýskalandi. Rannsóknin var styrkt af Daphne III áætlun framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.

Megináherslur verkefnisins voru að afla upplýsinga um ofbeldi gegn fötluðum konum og aðgengi þeirra að félagasamtökum og stofnunum sem styðja brotaþola.

Jafnframt var markmið með rannsókninni að vinna úr niðurstöðum hagnýtt efni sem nýst gæti við skipulag aðgerða í þágu fatlaðra kvenna sem orðið hafa fyrir ofbeldi og bætt stuðning til þeirra. Því voru útbúin viðmið og grundvallaratriði er varða árangursríkan stuðning til fatlaðra kvenna sem orðið hafa fyrir ofbeldi og tillögur að aðgerðum til að bæta stuðning.

Bæklingar

Bæklingurinn Ofbeldi gegn fötluðum konum á táknmáli

 

Markmið verkefnisins í samfélagsvirkni er að miðla þekkingu og vinna með samtökum frumkvöðla sem og öðrum hagsmunaaðilum til að móta frekari stefnu um hvernig megi skapa tækifæri fyrir fatlað fólk til að koma að nýsköpunarverkefnum á Íslandi, bæði sem starfsfólk í verkefnum annarra og til að reka sín eigin verkefni í nýsköpun. Áhersla er lögð á að skoða hvernig yfirvöld, hagsmunasamtök og vinnumarkaðsaðilar geta stutt við þátttöku fatlaðs fólks á sviði nýsköpunar.

Verkefnið byggir á miðlun fræðilegrar þekkingu á sviði atvinnuþátttöku fatlaðs fólks (e. ‚work inclusion‘) og samstarf við samtök á sviði nýsköpunar og fötlunar. Með þessu verkefni er unnið að stefnumótun til að efla nýtingu hugvits fjölbreyttra einstaklinga.

Stefnumótunin byggir á viðtölum og vinnustofum þar sem aðilum sem koma að málefninu taka þátt í umræðum.

Þau félög sem koma að samstarfinu eru Öryrkjabandalag Íslands, Átak - Félag fólks með þroskahömlun, Landsamtökin Þroskahjálp, Samtök frumkvöðla og hugvitsmanna (SFH) og Félag kvenna í nýsköpun (KVENN).

Á seinna stigi mun verkefnið einnig ná til annarra vinnumarkaðsaðila sem koma að nýsköpun. 

Staða í verkefninu: tvær skýrslur hafa verið skrifaðar í verkefninu. Í fyrstu skýrslunni er kynnt kortlagning tækifæra og hindrana fyrir aðkomu fatlaðs fólks að nýsköpun. Í seinni skýrslu eru gerðar tillögur að samstarfsverkefni til að efla nýsköpunarvirkni fatlaðra einstaklinga. Báðar skýrslurnar verða birtar haust 2021. Aðilar sem koma að verkefninu vinna nú í því að koma tillögunum í framkvæmd.